Verhalen van de Tuinderij
Artikelen en anekdotes geschreven door vrijwilligers van en betrokkenen bij Tuinderij Uit de Kluiten
De Tuinderij groeit uit de Kluiten
Interview en tekst door Carol Dohmen voor Samen Duurzaam Zeist
Beeld door Carol Dohmen
Aan de rand van de Willem Arntzhoeve vonden Marian en Joanne een plek om hun missie en passie te combineren. Samen moestuinieren en zo een brug slaan tussen het dorp Den Dolder en de Willem Arntzhoeve.
Hun project Tuinderij uit de Kluiten groeide uit tot een plek van ontmoeting en gelijkwaardigheid.
Voor moestuinders breekt in het voorjaar een drukke tijd aan. Zo ook voor initiatiefnemers Marian Kesler en Joanne van Winsen-Witteveen, die elke vrijdagmiddag te vinden zijn op de Tuinderij. Samen met vrijwilligers maken ze de tuin op orde en worden de eerste groenten gezaaid. In een lentezonnetje vertellen ze hun verhaal.
Zowel moeder Marian als dochter Joanne ontdekten de heilzame werking van moestuinieren na een burn-out. Marian: “We kwamen terecht bij biologisch tuinder Luuk Schouten op de historische moestuin van Landgoed Eyckenstein bij Maartensdijk. Ik was zo verrast over het effect van met je handen in de aarde werken.” Voor Joanne kwam er een aspect bij. “Ik vind het mooi om jezelf te kunnen onderhouden. Vroeger verslond ik oorlogsboeken, daarin las ik het belang van je eigen voedselvoorziening.”
Ze leerden snel en wilden meer. Na het tragisch incident met Anne Faber werd de verbinding tussen Den Dolder en de Willem Arntzhoeve een groot thema. Marian heeft een professionele achtergrond als psycholoog. In 2020 kreeg ze een uitnodiging van de toenmalig bestuurder van Reinaerde om met ideeën te komen. Marian: “In mijn werk was ik bezig met samenwerkingsprojecten rond gezondheidsvraagstukken op basis van gelijkwaardigheid. We zagen een kans voor Den Dolder.”
Prijs
In 2021 deden ze mee met de 5K Pitch, de voorganger van de Frisse Pitch, en wonnen met hun idee zowel de jury- als de publieksprijs. Joanne: “Dat heeft ons project een enorme boost gegeven.” Utrechts Landschap stelde een stuk grond beschikbaar, varkentjes zorgden voor de eerste ontginning. Daarna ging het snel. Vrijwilligers sloten zich aan en de moestuin kwam op gang.
“Hier vallen onderlinge verschillen weg"
Marian ziet opnieuw bevestigd dat samen moestuinieren verbindt en mensen er blij van worden. “Hier vallen onderlinge verschillen weg. Natuurlijk is het handig dat wij verstand van tuinieren hebben, maar we zijn ook ervaringsdeskundige en inwoner van Den Dolder.” Met gevoel voor understatement: “Het is een uit de hand gelopen hobby.”
Ontspannen
Samen theedrinken is een belangrijk moment op een werkmiddag. Vrijwilliger Irene schuift als eerste aan. “Heerlijk, dit is zo ontspannend, met mijn handen in de aarde. Je denkt nergens anders aan.” Paul, gepensioneerd jurist, vindt het relaxed dat er iemand is die de leiding heeft. “Dan hoef ik niet na te denken.” Het ontbreken van strakke regels is voor Sabine een pré. “Als ik een uurtje eerder weg wil, dan kan dat gewoon.” Sabine werkt als natuurcoach en sloot zich aan als vrijwilliger toen ze op een dag eitjes kwam kopen. “Het gaat hier ook over natuur, het ritme van de seizoenen. Dat pas ik toe in mijn coaching.” Emmi en Esther dromen weg in het zonnetje, genietend van het rustmoment.
Community
Marian en Joanne filosoferen over het community-gevoel. Joanne: “Het is groter dan alleen de groep van 20 vrijwilligers. Mensen van Reinaerde komen theedrinken en helpen met salade maken. Inwoners van Den Dolder komen hier groenten kopen.” Marian: “In het begin keek iedereen naar Joan en mij voor de leiding, nu dragen we het samen. Afgelopen winter bezweek de tunnelkas onder de enorme sneeuwvracht. Drie dagen later stonden we hem met zijn tienen weer op te bouwen. Op dat moment besefte ik, we hebben iets te pakken.”
Het community-gevoel ziet ze ook terug binnen de duurzame gemeenschap in Zeist. “Ik vond het heel leuk om uitgenodigde te worden voor het duurzame diner ‘Samen Duurzaam Dineren’, georganiseerd door Samen Duurzaam Zeist. Ik voelde me een deel van het geheel, we hebben allemaal dezelfde drive om iets te doen.”
Verder groeien
De Tuinderij groeit werkelijk uit de kluiten, nu zich een kans aandient om vier keer zo groot te worden. Marian laat een naastgelegen stuk grond zien, waar ze in de toekomst mogelijk naartoe kunnen verhuizen en doorgroeien naar een volwaardige Dorpstuinderij. “Een stip op de horizon, want hier kunnen we uiteindelijk niet blijven. Mensen willen heel graag dat de dorpstuinderij blijft.”
"Dit is een broedplaats, dingen ontstaan net als in de natuur"
Ontwikkelingen en ideeën dienen zich aan. Joanne heeft plannen voor een educatieve kindermoestuin. Er is iemand die oogstlunches wil organiseren. Marian: “Dit is een broedplaats, dingen ontstaat, net als in de natuur. Al moeten zaken wel geregeld worden, zoals een stichting worden en subsidies aanvragen.” Na de rondleiding gaat ze snel terug naar de Tuinderij. De tuinbonen moeten gelegd worden.
Interview en tekst: Carol Dohmen
Beeld: Carol Dohmen
Over de auteur
Dit stuk is geschreven door Carol Dohmen. Carol werd in de jaren tachtig in Wageningen opgeleid als groene ingenieur. Als landbouwkundige leerde ze hoe je aan natuurlijke systemen kunt sleutelen, maar in de praktijk ontdekte ze dat je veel beter met de natuur kunt samenwerken.
Na een aantal jaren in het buitenland streek ze neer in Austerlitz. Ze sloeg een nieuwe weg in en werd van groene ingenieur een groene schrijver. Met liefde en passie sleutelt ze nu aan verhalen voor opdrachtgevers als Samen Duurzaam Zeist en Stichting Stadslandbouw Zeist. Daarnaast schrijft ze voor De Nieuwsbode en ontwikkelt samen met haar partner een kleine voedselbosrand vlakbij huis.
“Een dorpstuinderij is bouwen aan een gemeenschap.”
-Rietje
Interview door Maud
Voor Rietje begon het eigenlijk heel eenvoudig. Ze probeert zo gezond mogelijk te leven, voor zichzelf en voor haar gezin met twee jonge dochtertjes. Toen ze over Tuinderij Uit de Kluiten hoorde, was haar nieuwsgierigheid meteen gewekt.
Rietje: ‘Als het kan, wil ik gezond leven’, vertelt ze. ‘Dus toen ik hoorde dat hier lokale, ecologische producten worden geteeld, ben ik meteen gaan kijken. Dat eerste bezoek is inmiddels ruim een jaar geleden. Sindsdien kom ik er regelmatig. Niet alleen voor de groenten, maar ook voor de sfeer.’
Een plek waar je gewoon mag zijn
Rietje: ‘Je kunt gewoon aanschuiven aan een picknicktafel voor een kop thee en een praatje. En er moet helemaal niets. De mensen die er werken vind ik heel integer en relaxt. Ik voel me er altijd welkom, en mijn dochtertje komt ook graag mee. Voor haar is een bezoek aan de tuinderij inmiddels net zo’n uitje geworden als een speeltuin. Want dat hier ook speeltoestellen staan, vindt zij geweldig!’
Een dorpstuinderij voor iedereen
De tuinderij groeit intussen langzaam uit tot een echte dorpstuinderij: een plek voor en door dorpsbewoners. Als het aan Rietje ligt, blijft het menselijke contact daarbij centraal staan. ‘Ik denk dat dit het belangrijkste is, dat mensen elkaar ontmoeten. Een tuin met fijne plekjes om te zitten, verspreid over het terrein. Ook voor mensen die even willen uitrusten na een wandeling. Of die gewoon ergens willen zitten met een kop koffie of thee. En van daaruit ontdek je vanzelf wat daar allemaal gebeurt.’
Samen voedsel verbouwen, samen een gemeenschap
De groentes van Uit de Kluiten zijn dagvers, want ze worden pas geoogst als de klant ernaar wijst. ‘De bieten van Uit de Kluiten zijn nergens anders zo lekker’, zegt Rietje enthousiast. ‘Mijn dochtertje is er ook dol op. Weet je, we leven in een tijd waarin we met meer schaarste te maken kunnen krijgen. Dan is het goed dat we weten hoe we samen voedsel kunnen verbouwen, en zo een weerbare gemeenschap worden. Dat begint altijd bij iets heel eenvoudigs, elkaar leren kennen. En dat we elkaar weten te vinden als we hulp nodig hebben. Dus als we bezig zijn samen een echte en hechte gemeenschap te vormen, dan loop ik daar heel warm voor.’
Kinderen laten meedoen
De mensen van Tuinderij Uit de Kluiten raadplegen inwoners van Den Dolder deze tijd over wat zij graag op een dorpstuinderij vinden. Of kunnen doen. Rietje: ‘Ja, activiteiten kunnen helpen bij het bouwen aan een diverse gemeenschap. Ik denk bijvoorbeeld aan kooklessen, kennis delen over groenten en fruit, of simpelweg ideeën met elkaar uitwisselen. Zelf kooklessen geven hoef ik niet, maar ik zou het wel leuk vinden om dat te helpen organiseren.’
Ook kinderen mogen volgens Rietje volop onderdeel zijn van de tuin. Haar dochtertje mocht een keer sperziebonen plukken, en dat maakte diepe indruk op haar. ‘Dat vond ze zó leuk! Misschien is het een idee om in een groentenveldje vlaggetjes te plaatsen, waar kinderen mogen wieden of oogsten. Kinderen vinden het vaak geweldig om mee te helpen.’
Voor ieder wat wils
Wat Tuinderij Uit de Kluiten voor Rietje zo bijzonder maakt, is dat het een plek is waar groenten groeien, maar waar ondertussen ook iets anders ontstaat — een gemeenschap.
Kindermoestuintjes
Twee maanden lang is er iedere dinsdag een groepje van 8-10 kinderen, onder begeleiding van de moestuincoach van Uit de Kluiten en een meester of juf van de buitenschoolse opvang naar het wijkcentrum Pelita gelopen en hebben daar, samen met vrijwilligers van het wijkcentrum, in de moestuin gewerkt.
Iedere week mocht er een ander groepje kinderen mee, maar in de zomervakantie was er ruimte voor sommige van hen om wat vaker mee te gaan. Ook de juffen en meesters wisselden graag af, omdat iedereen de groei van de groentes wilden meemaken. Ook bij de ouderen zag je het enthousiasme groeien. Ze genoten van de kinderen die kwamen helpen in de moestuin en ze hielpen zelf ook graag mee. Als dit fysiek niet mogelijk was dan zochten we andere werkzaamheden die beter pasten.
Met veel bewondering werd er door de kinderen naar kriebelbeestjes gekeken, wortels van zaailingen werden bestudeerd en de oogst werd met veel plezier gedaan. Proeven hoort hier natuurlijk ook bij. De rest van de oogst werd meegenomen voor op het menu van Pelita. Broodjes gezond, wraps met snijbiet, salades etc. De bezoekers van Pelita aten dit met veel smaak op en waren vrolijk verrast.
Het project kindermoestuintjes is zo goed aangeslagen dat er nu wordt nagedacht over een jaarrond programma waar de kinderen van de BSO aan kunnen meedoen. Ouderen die bij het wijkcentrum komen zullen dan op verschillende manieren helpen. De een is goed in houtbewerking en helpt in de wintermaanden graag mee aan een insectenhotel en een egelhuis.
Voor de kinderen die graag meer zouden willen leren, en doen, zullen we de mogelijkheid aan gaan bieden om een eigen tuintje op Tuinderij Uit de Kluiten te komen onderhouden, met begeleiding van een moestuincoach.
Interesse in de kindermoestuintjes?
Stuur een mail naar: tuinderijuitdekluiten@gmail.com
Terwijl de wind flink te voelen is…
In de hoop om de laatste restjes winter weg te blazen, kom ik aan op de Tuinderij om Joanne even te helpen. Er zijn al wat mensen aanwezig voor een wildplukwandeling. Mirjam maakt gebruik van de Tuinderij bij het geven van haar workshops. Groot gelijk dat ze deze locatie heeft gekozen, want wat is het hier toch mooi! Zeker nu de tuin langzaam ontwaakt, de kippen weer lekker aan de leg zijn en de geiten ook blij zijn dat ze niet meer zo in de nattigheid staan. Al houdt Teddy wel van nattigheid in de vorm van melk. Want nadat ze vakkundig is gemolken, mag ze genieten van het restant wat niet meer in de fles past. Vol overgave duikt ze in de kom. Met een prachtige melksnoet als resultaat. En hier draait alles om: we nemen van de natuur, maar we geven ook met veel liefde weer terug.
Geschreven door: Annemarie
Afgelopen zomer stond iedere dinsdagmiddag in Den Dolder de inmiddels vertrouwde witte bakfiets van Tuinderij Uit de Kluiten geparkeerd voor Wijkservicepunt Pelita. Daar kwamen de ouderen, maar ook jongere bewoners uit de wijk maar wat graag verse en onbespoten producten van het land kopen. Het werd bovendien een vrolijke ontmoetingsplek.
Nostalgisch
Margot de Jager is beheerder bij het wijkservicepunt MeanderOmnium in het gebouw van Pelita. Zij faciliteert de activiteiten die er plaatsvinden. En dat zijn er nogal wat. Wekelijks komen er meer dan 100 mensen over de vloer om te bridgen, te klaverjassen, samen te eten, yogales te volgen of om een workshop bij te wonen.
Margot: “Dankzij Tuinderij Uit de Kluiten kunnen de oudere bewoners in onze wijk op een laagdrempelige manier verantwoord voedsel kopen. Onbespoten producten die notabene in de eigen omgeving zijn verbouwd. Een gezonde maaltijd is goed voor iedereen, zeker als er ook nog een aardig praatje bij is. Ze zien die bakfiets staan met verse producten en ook vrolijke boeketjes bloemen uit de bloementuin van de tuinderij. Vers van het land vinden vooral veel oudere mensen fijner dan producten uit een supermarkt. Het heeft iets nostalgisch.
Tonnie (81) woont vlak bij het Wijkservicepunt: “Ik heb genoten van de eitjes die nergens zo vers zijn als van hun kippen. En ook echt lekkerder dan uit een winkel, hoor. Ook hun groenten en fruit vond ik fijn, vooral de aardbeitjes en bessen. Ik ontmoet er ook altijd mensen uit de buurt met wie ik dan even een gezellig praatje heb.”
Greet werkt als vrijwilliger bij Tuinderij Uit de Kluiten: “Ik had een burn-out gehad, en wilde op een gegeven moment graag weer wat om handen hebben. Ik kon als vrijwilliger meehelpen met het oogsten bij Tuinderij Uit de Kluiten, waar ik ook boeketjes ging maken van de veldbloemen die daar zo mooi staan te bloeien. Omdat ik makkelijk met iedereen een babbeltje maak, hadden ze mij gevraagd om op dinsdag mee te helpen de producten te verkopen bij het Wijkservicepunt. Ik moest wel eerst even leren op die bakfiets te rijden. Heel spannend in het begin, vooral in de bochten! En zo kwam ik bij het Wijkservicepunt te staan, waar ik al snel veel plezier in kreeg. Vooral dat sociale is leuk. Ik liet de mensen vaak eerst even wat proeven en dan had ik de leukste gesprekken met hen. Zo had ik een keer snijbiet meegenomen, een ouderwetse groente die oudere mensen vaak nog goed herkennen. En ja, het was een warme zomer en de mensen hadden vaak zin in vers fruit. Dat haalden we speciaal voor hen bij een collega onderneming in de buurt. Voor deze bewoners hebben we nu eenmaal graag wat over. Dus ook als de prei op was in de bakfiets, gingen Marian of Joanne ’s avonds nog even wat oogsten en dat bij hen langsbrengen.”
Nu de oogstmaanden voorbij zijn, wordt de vertrouwde witte ‘Dolderkar’ erg gemist in het dorp. Maar het goede nieuws is dat de mensen van Tuinderij Ut de Kluiten in november toch nog een keer komen. Met hun bakfiets dan vol met boerenkool.